علامه طباطبایی
يکشنبه - 2017 سپتامبر 24 - 4 محرم 1439 - 2 مهر 1396
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 206446
تاریخ انتشار : 4 اردیبهشت 1396 7:45
تعداد مشاهدات : 273

ماجرای مناظره مکتوب علامه طباطبایی با عبدالجواد فلاطوری از زبان استاد خسروشاهی

استاد سید هادی خسروشاهی که سالها افتخار شاگردی علامه طباطبایی را داشته اند در ضمن مصاحبه ای به مناسبت درگذشت مرحوم ایرج افشار به بیان ماجرای مناظرۀ مکتوب علامه طباطبایی با مرحوم عبدالجواد فلاطوری پرداخته اند.
این فراز از این مصاحبه را با هم می خوانیم:

سابقه آشنایی این جانب با مرحوم ایرج افشار به دوران انتشار ماهنامه گرانسنگ «راهنمای كتاب» در دهه سی و چهل، برمی گردد. درواقع من مشتری پر و پا قرص این تنها مجله در زمینه كتاب و كتاب شناسی بودم و به هر كجا كه می رفتم، تهیه شماره جدید آن را فراموش نمی كردم. درواقع از راه مجله، با ایرج افشار، مسئول و اداره كننده اصلی مجله، آشنایی غیابی پیدا كرده بودم. تا اینكه در سال ۱۳۳۸ در تهران ـ باغ فردوس، در دفتر مجله، به سراغ ایشان رفتم و این آشنایی غیابی، به دوستی حضوری تبدیل گردید.

... استاد بزرگوار ما، مرحوم علامه سید محمد حسین طباطبایی (قدس سره) در سال ۱۳۴۰، مقاله ای تحت عنوان «تاریخ حیات و روش فلسفی ملاصدرا»، نوشته بودند كه موضوع آن تبیین اندیشه های فلسفی ملاصدرا و اشاره ای كوتاه به تاریخ زندگی و آثار وی بود. البته این مقاله برای كتاب «یادنامه ملاصدرا» نوشته شده بود كه در مجله راهنمای كتاب هم چاپ و منتشر گردید و پس از گذشت چند ماه، مرحوم دكتر محمد جواد فلاطوری كه سابقه طولانی تلمذ در حوزه های مشهد مقدس و تهران، در محضر اساتید فقه و اصول و كلام و فلسفه داشت و بعدها به مقام استادی فلسفه در دانشگاه «فلسفه در بن» ـ آلمان غربی آن زمان ـ رسیده بود، مقاله مشروحی به عنوان «نقد» بحث علامه طباطبایی نوشته بود كه مجله «راهنمای كتاب» آن را در سال چهارم خود منتشر ساخت.

آنگاه استاد علامه طباطبایی، توضیحی در پاسخ به اشكالات مورد نظر مرحوم دكتر فلاطوری نوشته و به دفتر مجله، ارسال داشتند كه در مجله «راهنمای كتاب» درج و چاپ گردید ولی به دنبال آن، مرحوم دكتر فلاطوری طی نوشتاری دیگر، باز ایراداتی را بر توضیحات استاد علامه مطرح ساخت و آقای «ایرج افشار» این بار ضمن درج نوشته وی در بخش «نامه ها» برای ختم این نقاش علمی و بحث فلسفی، به علت «ملال آور»! بودن این نوع بحث ها، از چاپ و نشر پاسخ مجدّد استاد علامه طباطبائی خودداری نمود و چنین عذرخواهی كرد:

«... چون این مشاجره طولانی شده و سبب ملال خاطر عده ای از خوانندگان شده، این بحث را پایان می دهیم و از آقای طباطبایی كه مقاله مفصل مستدلی در این باب فرستاده اند، پوزش می طلبیم كه از نشر مقاله ایشان و هر مطلب دیگری كه در این باب برسد، معذوریم.»!

بدین ترتیب بحث و گفت وگو درباره اندیشه های فلسفی بزرگترین فیلسوف اسلام و ایران، مرحوم صدرالدین شیرازی، ـ معروف به ملاصدرا ـ در این عذرخواهی غیر منطقی «مشاجره» و «ملال آور» خوانده شده بود و این البته موجب تأسف اهل خرد گردید!

در همین مورد این جانب با توجه به عذرخواهی غیرمقبول مجله و اخطار به بستن باب بحث درباره موضوعی كه قاعدتاً می بایست «راهنمای كتاب» كه خود را «مجله» زبان و ادبیات فارسی و تحقیقات ایران شناسی و «انتقاد كتاب» می نامید، از آن استقبال می كرد، نامه انتقادآمیزی نوشتم و به آقای ایرج افشار كه مدیر مجله بود، فرستادم كه متن آن چنین بود:

آقای مدیر السلام علیکم و رحمة الله و برکاته. شماره ۸ مجله راهنمای کتاب را طبق معمول خریده و از مطالب گوناگون آن استفاده ها کردم. در شماره ۸ در ضمن «نامه ها» و در ذیل نامه آقای محمد جواد فلاطوری خواندم كه چون بحث (و به قول شما مشاجره!) مربوط به یادنامه ملاصدرا «مشاجره طولانی و سبب ملال خاطر عده ای از خوانندگان» گردیده است، آن بحث را پایان داده و از استاد علامه آقای طباطبایی هم «پوزش» طلبیده اید كه از چاپ «مقاله مفصل و مستدلی» كه «در این باب فرستاده اند» معذورید!

من این جملات را چند بار خواندم و با علم به اینكه گروهی از خوانندگان شما خواستار ادامه این بحث تحقیقی ـ فلسفی هستند، با خود گفتم كه مگر «ملال خاطر» احتمالی گروهی می تواند از ادامه بحثی جلوگیری كند؟ اگر چنین است، پس چرا مباحثی از قبیل «نمایشنامه ها» را از مجله حذف نمی كنید؟ بلكه برای مجله ای كه از ادامه بحث فلسفی به علت طولانی بودن آن می گریزد و بهانه ملال خاطر خواننده را می آورد، صلاح نیست كه در دو شماره خود ۳۲ صفحه كامل مجله را وقف «نمایشنامه ای» بكند كه فقط به درد گروه قلیلی می خورد و بطور قطع گروه بسیاری را آزرده خاطر می سازد.

بدون تعارف من بسیار متاسفم كه استاد علامه آقای طباطبایی وقت خود را صرف نوشتن مقاله برای مجله ای كرده اند كه به علت ملال خاطر احتمالی عده ناشناخته نمایشنامه پسند، از چاپ آن «پوزش» می طلبد! و لابد ایشان فكر می كردند كه فضلای كشور گل و بلبل، مهد علم و فلسفه و عرفان هم مانند پروفسور هانری كربن ها و دكتر فخرمحمد ماجدها (استاد دانشگاه لالپور) هوادار بحث های فكری و فلسفی هستند و نمی دانستند كه اپیدمی «غرب زدگی» گریبان گیر است!

 
سید هادی خسروشاهی، قم ۱۳۴۳»

این نامه را آقای افشار در شماره اول سال هفتم مجله راهنمای كتاب (صفحه ۱۸۸ ـ ۱۸۹) چاپ كرد و در ذیل آن نوشت:

«چون خوانندگان فاضل و دقیق طالب خواندن استدلالات حضرت آقای محمد حسین طباطبائی اند، متن مرقومه ایشان در این قسمت طبع می شود.»

و مرحوم افشار پس از این یادآوری ، متن کامل نوشته علامه طباطبایی را تحت عنوان «بحثی درباره ملاصدرا» به چاپ رساند و این نشان دهنده «انصاف و انتقادپذیری» ایشان در مسائل فرهنگی بود. البته من همه این مباحث را در جلد دوم كتاب «بررسی های اسلامی»، ـ جلد هشتم از «مجموعه آثار» علامه طباطبایی ـ نقل كرده ام كه از طرف مؤسسه «بوستان کتاب» قم، اخیراً تجدید چاپ شده است.

به دنبال این نقد مكتوب، روابط ما با آقای ایرج افشار بیشتر شد و به تبادل فرهنگی و ارسال و دریافت كتاب، مبادرت ورزیدیم كه در واقع نشانی از آغاز نزدیكی حوزه علمیه قم، با دیگر گروه های فرهنگی كشور بود.

 
منبع : سایت عرفان و حکمت


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12