علامه طباطبایی
پنج شنبه - 2017 اکتبر 19 - 29 محرم 1439 - 27 مهر 1396
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 206527
تاریخ انتشار : 4 اردیبهشت 1396 12:59
تعداد مشاهدات : 78

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (۱۳۰۴ –۱۳۹۵ش) از مراجع تقلید ایرانی شیعه. وی از مبارزان علیه حکومت پهلوی و از یاران امام خمینی و بنیانگذار موسساتی مانند مکتب امیرالمؤمنین، مکتب توحید و مدارس مفید بود و بعد از انقلاب، دانشگاه مفید را در قم تأسیس کرد. عضویت در شورای انقلاب، عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه موقت تهران، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور، عضویت در شورای عالی قضایی و شورای بازنگری قانون اساسی و مسئولیت اجرای فرمان شش ماده ای آیت الله خمینی، از جمله سمت های او بود. وی در ۳ آذر ۱۳۹۵ درگذشت و در حرم حضرت معصومه دفن شد.

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (۱۳۰۴ –۱۳۹۵ش) از مراجع تقلید ایرانی شیعه. وی از مبارزان علیه حکومت پهلوی و از یاران امام خمینی و بنیانگذار موسساتی مانند مکتب امیرالمؤمنین، مکتب توحید و مدارس مفید بود و بعد از انقلاب، دانشگاه مفید را در قم تأسیس کرد. عضویت در شورای انقلاب، عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه موقت تهران، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور، عضویت در شورای عالی قضایی و شورای بازنگری قانون اساسی و مسئولیت اجرای فرمان شش ماده ای آیت الله خمینی، از جمله سمت های او بود. وی در ۳ آذر ۱۳۹۵ درگذشت و در حرم حضرت معصومه دفن شد.

زندگی نامه

میرکریم موسوی کریمی، معروف به سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، در ۱۳ رجب ۱۳۴۴ق، برابر با ۸ بهمن ۱۳۰۴ ش در اردبیل متولد شد. پدرش سید عبدالرحیم و مادرش سیده خدیجه نام داشت. در دو سالگی مادرش را از دست داد. پدرش روحانی و از مخالفان حکومت پهلوی بود. سیاست های  حکومت وقت در محدود کردن پوشش لباس روحانیت، او را تحت فشار بیشتر قرار داد. به دنبالِ فضای امنیتی آن دوره، رفت و آمد مردم نیز با خانواده او محدود شده بود. نتیجه این پیش آمدها، فقر و تهی دستی روزافزون خانواده بود. در سال۱۳۲۰ با خروج رضاخان از ایران وضعیت سید عبدالرحیم کمی بهتر شد.[۱]

موسوی اردبیلی از شش سالگی تحصیل را آغاز کرد و در اردبیل، قم (۲ سال)، نجف (۳ سال) و سپس قم (۱۲ سال) به تحصیل و تدریس مشغول شد. او از سال ۱۳۳۹ش ساکن اردبیل شد و در سال ۱۳۴۷ش به تهران رفت. عمده فعالیت او تدریس، امامت جماعت و اداره مسجد و کانون توحید بود. اردبیلی در این سال ها با حکومت پهلوی مبارزه می کرد.

از سال ۱۳۵۷ش که انقلاب اسلامی در ایران پیروز شد، او از اعضای شورای انقلاب بود. بعدتر به نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی انتخاب شد و سپس به مدت ده سال فعالیت او در قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران متمرکز بود. او ابتدا دادستان کل کشور بود و بعد از شهادت بهشتی به  عنوان رئیس دیوان عالی کشور جایگزین او شد که بالاترین مقام قضائی در نظام جمهوری اسلامی به حساب می آمد. اردبیلی هم چنین به عنوان نماینده دوره اول مجلس خبرگان رهبری انتخاب شد. او در این مدت عضوحزب جمهوری اسلامی و از اعضای عالی رتبه آن بود.

در سال ۱۳۶۸ش پس از درگذشت امام خمینی از مسئولیت قضائی کنار رفت و ساکن قم شد. او تا پایان عمر در قم مشغول تدریس درس خارج فقه بود. اردبیلی هم چنین تا سال ۱۳۷۳ امام جمعه موقت تهران بود. او از سال های آغازین دهه ۱۳۷۰ شمسی و با درگذشت مراجع تقلیدی مثل گلپایگانی و اراکی رساله عملیه منتشر کرد و خود را در معرض مرجعیت قرار داد.

آیت الله اردبیلی در روز ۳ آذر سال ۱۳۹۵ش مصادف با ۲۳ صفر ۱۴۳۸ قمری در گذشت [۲] در پی درگذشت وی در ایران دو روز عزای عمومی اعلام شد و در روز جمعه ۵ آذر ۱۳۹۵ش در قم تشییع و آیت الله شبیری زنجانی بر پیکر او نماز خواند و در حرم حضرت معصومه دفن شد. [۳]

زیست نامه علمی

آیت الله موسوی اردبیلی تحصیلات را از شش سالگی با ورود به مکتب خانه آغاز کرد و قرآن کریم، گلستان، تنبیه الغافلین، نِصابُ الصِبیان، گلزار بهار، ابواب الجنان، مَجالِس المُتَقین، تاریخ معجم، دُرّه نادری، تاریخ وَصّاف، حساب فارسی و برخی کتاب های دیگر را نزد معلمان خود آموخت. او در سال ۱۳۱۸ش فراگیری دروس عربی را آغاز کرد و در سال ۱۳۱۹ش به قصد ادامه تحصیل در دروس حوزوی، وارد مدرسه علمیه ملاابراهیم در اردبیل شد و دروس جامع المقدمات، سیوطی، جامی، مُطَوَّل، حاشیه ملاعبدالله، شمسیه، مَعالِم و شرایع را تا سال ۱۳۲۲ش درهمان مدرسه به اتمام رساند و تدریس دروس مقدماتی علوم حوزوی یعنی صرف، نحو و منطق را آغاز کرد.[۴]

تحصیل در قم و نجف

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی در ۱۳۲۲ش به قم رفت و بخشی از کتاب مکاسب مُحَرَّمه، کفایه الاصول بیع مکاسب و جلد دوم کفایه و شرح هدایه میبدی رسائل، منظومه ، اسفار را خواند. وی همزمان به تدریس معالم، لُمعه دمشقیه و قوانین مشغول بود.[۵]

اردبیلی در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ش برای ادامه تحصیل به نجف رفت و حدود دو سال ساکن این شهر بود و تحصیل اصول فقه، فقه و فلسفه را با اساتید معروف آن زمان مثل خوئی، حکیم، عبدالهادی شیرازی، میلانی، و صدرای بادکوبی ادامه داد. در سال ۱۳۲۷ش به دلیل بیماری پدرش به ایران بازگشت.[۶] در ایران و در حوزه علمیه قم ضمن ادامه تحصیل و شرکت در درس های سید حسین بروجردی، سید محمد داماد، سید محمدحسین طباطبائی و دروس فقه خصوصی سید محمدرضا گلپایگانی و شیخ مرتضی حائری و سید احمد خوانساری خود نیز به تدریس رسائل، مکاسب، کفایه، منظومه مشغول شد. او بعدها به صورت خصوصی در مرحلهخارج فقهو اصول نیز تدریس کرد.[۷]

او یکبار دیگر در سال ۱۳۶۸ش و پس از کناره گیری از قوه قضائیه به قم بازگشت تا روزهای پایانی عمر خود، مشغول تدریس درس خارج فقه و تألیف چندین کتاب فقهی شد.

اساتید

• آیت الله سید محمّدرضا گلپایگانی

• آیت الله سید احمد خونساری

• آیت الله مرتضی حائری

• سید محمدباقر سلطانی طباطبائی

• میرزا مهدی مازندرانی

• علامه سید محمدحسین طباطبائی[۸]

• آیت الله خویی

• آیت الله حکیم

• آیت الله سید عبدالهادی شیرازی

• آیت الله میلانی

• آیت الله محمد کاظم شیرازی

• محمدکاظم آل یاسین

• صدرای بادکوبی[۹]

• آیت الله بروجردی

• سید محمد محقق داماد[۱۰]

تألیفات

• فقه القضاء (دوجلد)

• فقه الحدود والتعزیرات (چهار جلد)

• فقه الدیات

• فقه القصاص

• فقه الشرکة والتأمین

• فقه المضاربة

• فقه الشهادات

• حاشیه بر خیارات مکاسب (مخطوط)

• یک دوره کامل اصول فقه (مخطوط)

• تقریرات دروس آیات عظام حکیم و خوئی» در فقه و اصول (مخطوط)

• الرسائل الفقهیة (مشتمل بر بحث های: ربا، تلقیح مصنوعی، ذبیحه اهل کتاب،...)، مخطوط

• مقالاتی در تفسیر قرآن

• اخلاق (تدریس در دانشگاه مفید)، مخطوط

• چهار جلد اقتصاد (مخطوط)

• یک دوره اقتصاد اسلامی بر اساس کتاب و سنت (مخطوط)

• جمال ابهی (در رد بهائیت)

• رساله عملیه

• مناسک حج

• نهج الرشاد

• مناسک الحجّ - عربی

• استفتاآت[۱۱]

سایر فعالیت های علمی

سید عبدالکریم موسوی در مدت اقامت در قم در کنار تدریس فقه و اصول، هر هفته دو روز جلسه تفسیر قرآن داشت که تا روزهای آخر این جلسات ادامه داشت. وی در انتشار مجله مکتب اسلام مشارکت داشت. مقالات «دین از نظر قرآن»، «قرآن یا آفتابی که غروب ندارد» و «طوفان نوح» از نوشته های او در این مجله است. وی در این دوره برای تبلیغ به شهرهای ارومیه، مشهد، بندر انزلی، بندر گز، همدان، اردبیل، بابل، بهشهر سفر کرد.[۱۲]

فعالیت های فرهنگی-سیاسی

اقامه نماز جمعه تهران به امامت آیت الله اردبیلی

پیش از انقلاب

موسوی اردبیلی از تاریخ ۱۳۳۹ش در اردبیل ساکن شد و در سال ۱۳۴۷ش به تهران مهاجرت کرد و امامت جماعت مسجد امیرالمؤمنین(ع) را بر عهده گرفت. وی پس از اقامت در تهران، تدریس درس خارج فقه (کتاب خمس) و جلد اول اسفار را آغاز کرد و با همفکری آیت الله بهشتی، آیت الله مطهری، آیت الله مفتح تحقیق حلقه فکری حول علوم قرآن را شکل دادند. اردبیلی بعدها مسجد و کانون توحید را در خیابان پرچم احداث کرد که سخنرانان کلاس هایی برای جوانان برگزار می کردند. وی همچنین مدارس راهنمایی و دبیرستان مفید[۱۳] را در تهران احداث کرد. همه این مراکز تحت پوشش مؤسسه ای به نام مؤسسه خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع) قرار داشت.

فعالیت های سیاسی بعد از انقلاب

آیت الله موسوی اردبیلی در سال های پیش از انقلاب اسلامی از فعالان و مبارزان علیه رژیم شاه بود. وی در روزهای قبل از انقلاب به پاریس و به دیدن امام خمینی رفت و امام نیز وی را عضو شورای انقلاب کرد. او از جمله هشت روحانی این شورا بود. موسوی اردبیلی یکی از نمایندگان مردمتهران در مجلس خبرگان قانون اساسی بود. وی همچنین از جمله روحانیونی بود که موافق کار تشکیلاتی در حوزه سیاسی بود و به همراه با آیت الله خامنه ای، بهشتی، هاشمی رفسنجانی و شهید محمدجواد باهنر عضو هیأت پنج نفره موسسان حزب جمهوری اسلامی شد. فعالیت های حزبی او البته پس از ورود به دستگاه قضا متوقف شد. [۱۴]

از اسفند ۱۳۵۸ش دادستان کل کشور و از تیر ۱۳۶۰ش تا پایان حیات امام خمینی رئیس دیوان عالی کشور بوده، علاوه بر این یکی از پنج عضو اولیه شورای انقلاب اسلامی، نماینده مردم تهران در شورای بررسی نهایی قانون اساسی، نماینده مردم تهران در دوره نخستین مجلس خبرگان، عضو منصوب رهبری در شورای بازنگری قانون اساسی و امام جمعه موقت تهران تا اوایل زمستان ۱۳۷۲ش بوده است.[۱۵]

تدریس فقه و اصول و تأسیس دانشگاه

موسوی اردبیلی سه ماه پس از رحلت امام خمینی (۱۳۶۸ش)، به قم بازگشت و تدریس درس خارج فقه و اصول را آغاز کرد که در این مدت یک دوره خارج اصول و نیز یک دوره فقه جزائی اسلام شامل قضاء، حدود، قصاص، دیات و شهادات را تدریس کرد که تا کنون کتاب های فقه القضاء، فقه الحدود و التعزیرات، فقه الدیات و فقه القصاص، فقه الشهادات حاصل این تدریس است. همچنین در این مدت در ایام تعطیل حوزه علمیه قم، اقدام به تدریس باب شرکت و مباحث اجتهاد و تقلید و بیمه کرد که از آن میان کتاب فقه الشرکة و کتاب التأمین در یک جلد به چاپ رسیده است. آیت الله موسوی اردبیلی پس از پایان بردن مباحث مهم کیفری، تدریس مباحث حقوقی و مدنی اسلام را در دستور کار خویش قرار داد که به جهت اهمیت مضاربه و ابتلای شدید جامعه، آن را در اولویت قرار داد و تدریس آن را به پایان رساند. وی در سال ۱۳۸۰۰ با انتشار رساله عملیه اعلام مرجعیت کرد.[۱۶]

آیت الله موسوی اردبیلی در کنار تدریس، دانشگاه (دارالعلم) مفید را تأسیس کرد[۱۷][۱۸] و مدیریت آن را بر عهده گرفت؛ اما به کلی از سیاست فاصله نگرفت. در سال ۱۳۷۶ش حامی نامزدی شد که مورد حمایت تشکل های روحانی راست گرا نبود یا آن گاه که در پس وقایع ۱۳۸۸ش اوضاع کشور را نابسامان می دید، به تهران آمد و مشغول رایزنی با بزرگان شد.

آیت الله اردبیلی در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۹۱ش در پایان درس خارج فقه خود صریحاً از ملت ایران عذرخواهی کرد. او گفت: «اگر بنده کاری کرده ام که نباید می کردم یا ترک فعلی کرده ام که باید انجام می دادم، از همه  عذر می خواهم، از همه حلالیت می طلبم. من از طرف خودم حرف می زنم، به دیگران کاری ندارم. من از کارهای کرده و نکرده خودم نگرانم. اگر همه ما درست عمل کرده بودیم وضع این نبود. ولی گمان می کنم همه ما، همه مسئولان، از سابق تاکنون، باید از مردم عذرخواهی کنیم. ضرورت این کار البته برای مسئولانی که در لباس روحانیت اند بیشتر است».[۱۹][۲۰]

پانویس:

1.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

2.  سایت روزنامه ایران. تاریخ بازدید ۸ آذر ۱۳۹۵

3.  سایت فرارو. تاریخ بازدید ۸ آذر ۹۵

4.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

5.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

6.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

7.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

8.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

9.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

10.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

11.  آیت الله العظمی اردبیلی در یک نگاه، هفته نامه حریم امام، شماره ۲۴۴، ۵ آذر ۱۳۹۵.

12.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

13.  مجتمع آموزشی مفید

14.  آیت الله العظمی اردبیلی در یک نگاه، هفته نامه حریم امام، شماره ۲۴۴، ۵ آذر ۱۳۹۵.

15.  آیت الله العظمی اردبیلی در یک نگاه، هفته نامه حریم امام، شماره ۲۴۴، ۵ آذر ۱۳۹۵.

16.  سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۵

17.  گفتگوی هفته نامه حریم امام با آیت الله اردبیلی، انتشار در شماره ۲۴۴، ۵ آذر ۱۳۹۵.

18.  وبسایت دانشگاه مفید قم

19.  آیت الله العظمی اردبیلی در یک نگاه، هفته نامه حریم امام، شماره ۲۴۴، ۵ آذر ۱۳۹۵.

20. سایت عصر ایران، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۶.

منابع:

• زندگی نامه آیت الله اردبیلی، سایت اطلاع رسانی دفتر آیت الله موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۳

• تاریخچه مدارس مفید، سایت مجتمع آموزشی مفید، بازدید ۹۵/۹/۶.

• تاریخچه تاسیس دانشگاه مفید، سایت دانشگاه مفید، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۶.

• آیت الله العظمی اردبیلی در یک نگاه، هفته نامه حریم امام، شماره ۲۴۴، ۵ آذر ۱۳۹۵.

• سخنان مهم آیت الله موسوی اردبیلی، عذرخواهی دومین رئیس قوه قضائیه از مردم، سایت عصر ایران، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۶.

• ویکی شیعه

 

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12