علامه طباطبایی
پنج شنبه - 2020 آوريل 09 - 16 شعبان 1441 - 21 فروردين 1399
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 249708
تاریخ انتشار : 24 آبان 1395 14:50
تعداد بازدید : 1371

پیام آیت الله جوادی آملی در همایش بزرگداشت علامه طباطبایی(ره)

آیت الله جوادی آملی در بخشی از پیام خود به این همایش در خصوص شخصیت برجسته علامه طباطبایی بیان داشت: این بزرگوار خودش متخلّق به اخلاق الهی بود و تفسیر نورانی المیزان گذشته از آن صبغه های علمی صبغه اخلاقی ویژه ای دارد که این بزرگوار در احیای این روش و منش سهم به سزایی دارد.


متن کامل پیام این مرجع تقلید به این همایش به شرح زیر است:

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم‏

«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ‏ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی‏ جَمِیعِ الْأَنْبِیَاءِ وَ الْمُرْسَلِین‏ وَ الْأَئِمَّهِ الْهُدَاهِ الْمَهْدِیِّین سِیَّمَا خَاتَمُ الْأَنْبِیَاءِ وَ خَاتَمُ الْأَوْصِیَاء عَلَیْهِما آلَافُ التَّحِیَّهِ وَ الثَّنَاء بِهِمْ نَتَوَلَّی‏ وَ مِنْ أَعْدَائِهِم‏ نَتَبَرَّأ إِلَی اللَّه».

مقدم شما فرهیختگان و قرآن پژوهان و متأدّبان علوم الهی را گرامی می داریم، از برگزارکنندگان این همایش وزین حقشناسی می کنیم و از همه بزرگوارانی که در ایراد مقال یا ارائه مقالت بر وزن علمی این همایش افزودند، سپاسگزاریم!

آنچه در ایّام سالگرد رحلت علامه طباطبایی (رضوان الله تعالی علیه) مطرح است، این است که این بزرگوار خودش متخلّق به اخلاق الهی بود و تفسیر نورانی المیزان گذشته از آن صبغه های علمی صبغه اخلاقی ویژه ای دارد که این بزرگوار در احیای این روش و منش سهم به سزایی دارد. اخلاق مهم ترین عامل سعادت یک ملّت است. قرآن کریم بهشت را معرّفی کرد، اوضاع بهشت و بهشتیان معرّفی کرد، مردانی که متمدّنانه با فرهنگ اسلامی بهشتگونه زندگی می کنند، آن را هم معرّفی کرد، این دو بخش؛ یعنی بهشت و رمز و راز بهشت از یک سو؛ تمدّن بهشتیان و فرهنگ بهشت مداران در دنیا از سویی دیگر، در قبال این دو امر، دو امر دیگر هم مطرح فرمود: یکی دوزخ و احکام دوزخ و روابط دوزخیان، دوم؛ فرهنگ منحط دوزخیان در دنیا و روش ددمنشانه دوزخیان در دنیا، مجموعه این چهار بخش را فن اخلاق به عهده دارد، اخلاق گاهی به صورت جنود عقل و جهل مطرح می شود، گاهی به عنوان زاد مسافر مطرح می شود، گاهی هم به عناوین دیگر خود را نشان می دهد، در قرآن کریم جریان بهشت به عنوان اینکه ﴿لاَ لَغْوٌ فِیهَا وَ لاَ تَأْثِیمٌ﴾[۱] مطرح شد، همه «نِعَم» در بهشت هست، لغو و سخن باطل و کار ناصواب در بهشت نیست و هیچ بهشتی نسبت به بهشتی دیگر کینه ای ندارد، این مطلب اول.

مطلب دوم فرهنگ و تمدّن قوی و قوی مردان بهشتی منش است که در دنیا از ذات أقدس الهی چنین می طلبند: ﴿لا تَجْعَلْ فی‏ قُلُوبِنا غِلاًّ لِلَّذینَ آمَنُوا﴾؛ خدایا ما را از گزند و آسیب و بداخلاقی حفظ بکن که بد کسی را نخواهیم! عقب افتادگی کسی را رضایت ندهیم! ﴿لا تَجْعَلْ فی‏ قُلُوبِنا غِلاًّ لِلَّذینَ آمَنُوا﴾،[۲] این زندگی متمدّنانهٴ بهشتمنشانه است.

امر سوم و چهارم این است، در جریان دوزخ فرمود دوزخیان طوری هستند: ﴿کُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّهٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا﴾.[۳] فرهنگ منحط و بداخلاقی دوزخیان در دنیا هم همین است، به او دیگر دروغ می گوید، خیانت می کند، اعتماد ندارند و مانند آن. اخلاق این تربیع را از نظر دور نمی دارد و عالمانه این اقسام چهارگانه را مشخص می کند؛ زیرا زندگی به اخلاق وابسته است و قرآن کریم که وجود مبارک پیغمبر (صلی الله علیه وآله وسلّم) خُلق او همین قرآن بود، «کانَ خُلُقُه القُرْآنَ». در آغاز نزولش مردم را به اخلاق دعوت کرده است، طبق نقل معروف اولین بخشی از قرآن که نازل شد، همین آغاز سوره مبارکهٴ «علق» است: ﴿اقْرَأْ وَ رَبُّکَ الْأَکْرَمُ ٭ الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ٭ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ﴾[۴] در همین بخش سوره مبارکهٴ «علق» در مراحل پایانی آن فرمود: ﴿أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَری﴾،[۵] انسان را به ادب و حیا و اخلاق دعوت کرده است، قبل از مسئله إنزار به دوزخ و قبل از مسئله عذاب، سخن از اخلاق مطرح است، نفرمود اگر بد کردید، جهنّم می روید، فرمود مگر نمی دانید خدا می بینید؟! ﴿أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَری﴾! این فضیلت اخلاقی که در آغاز نزول قرآن کریم مطرح بود، در تمام این آیات و سُوَر خود را نشان می دهد تا در بخش های پایانی قرآن کریم؛ لذا حضرت فرمود من آمدم که اخلاق را تتمیم کنم، اصرار مرحوم علامه (رضوان الله تعالی علیه) این است که فرهنگ قرآن این است که هم اخلاق را تبیین می کند و هم حیات را تشریع می کند، در نزد مردم حیات مهم ترین حق جامعه است؛ ولی بیان علامه این است، در فرهنگ قرآن کریم مهم ترین حق، حقّ توحید است، نه حق حیات، زندگی بی توحید، این حق نیست، این بهره موجودات دیگر است.

مهم ترین حقی که انسان دارد حق توحید است و اخلاق در حقیقت همان خلقتسازی است که به صورت بیان خُلق در آمده است، ما بعد از مرگ بدنی داریم، در ساحره قیامت بدنی داریم، در بهشت هم بدنی داریم، همین ما هستیم و همین بدن است؛ منتها به صورت های گوناگون درمی آید، ذرّه ای از بدن دنیا کم نیست، انسان با همین بدن دنیا در برزخ و ساحره معاد و قیامت می آید، لکن همین بدن گاهی زیبا می شود و گاهی زشت، این زیبایی و زشتی که یک نحوه خلقت است، با خلق ما ساخته می شود.

در قرآن کریم آیه ای است که مظمونش این است بعضی رو سفید و سفیدروی، بعضی روسیاه و سیهروی محشور می شوند، این زیبایی و زشتی، پلشتی و زیبایی یک نحوه خلقتی است که با اخلاق ما درست می شود، اگر کسی بخواهد زیبا مشهور شود، با ادب و اخلاق و فقه او بستگی دارد. به ما گفتند هنگام وضو گرفتن، وقتی صورت را می شویید، بگویید: «اللّٰهُمَّ بَیِّضْ وَجْهِی یَوْمَ تَسْوَدُّ فِیهِ الْوُجُوهُ وَ لَا تُسَوِّدْ وَجْهِی یَوْمَ تَبْیَضُّ فِیهِ الْوُجُوهُ»،[۶] این یک نحوه خُلقی است که با اخلاق ساخته می شود. درست است بعضی در قیامت زیبا هستند و برخی زشت؛ ولی زیبایی را انسان می سازد با خُلق خوب آن خُلق خوب شکل می گیرد با خلق بد آن خلقت بد شکل می گیرد. بنابراین ما هستیم که با  رعایت اخلاق بدن خوب و زیبا می سازیم، ما هستیم که با عدم رعایت اخلاق بدن بد می سازیم. سهم وجود مبارک پیغمبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) این بود که جامعه را متخلّق بار بیاورد و اولین دستوری هم که داد دستور حیا بود به إذن خدا که ﴿أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَری﴾ و مهم ترین حقی را که قرآن برای انسان قائل بود، حق حیات بود که فن اخلاق این حقّ حیات را اصل قرار می دهد.

قرآن کریم مسئله تزکیه را که سهم تعیین کننده ای در اخلاق دارد مطرح فرمود، گاهی تعلیم را قبل از تزکیه ذکر می کند به عنوان اینکه مقدمه تزکیه است، گاهی تزکیه را قبل از تعلیم ذکر می کند که مقدم بر تعلیم است و این بدون فن اخلاق نمی شود؛ لکن نکته ای که در برخی از خطبه های نهجالبلاغه و همچنین آیات قرآن کریم است این است که یک انسان متخلّق می کوشد فضایل اخلاقی را شناسایی کند و تحصیل کند؛ امّا یک کسی که بالاتر از فن اخلاق می اندیشد، سعی می کند تمام تلاش و کوشش خود را بکار بگیرد که حقایق موجود آن عالم را ببیند، یک انسان متخلّق سعی می کند اهل بهشت شود، یک انسان مقدّم و والا و برتر از متخلّق سعی می کند که بهشت را ببیند! آن خطبه معروف از حضرت امیر (سلام الله علیه) که فرمود: «فَهُمْ وَ الْجَنَّهُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُونَ»،[۷] این دو قسمت را که بیان می کنند این ناظر به مسئله شهود است که فوق مسئله اخلاق است آن هم از منظر قرآن دور نبوده، از منظر پیغمبر و اهل بیت (علیهم السلام) دور نبوده و از منظر شریف استاد علامه طباطبایی هم دور نبوده است؛ منتها آن برای اوحدی از متخلّقانه است که سعی می کنند نتیجه اعمال خودشان را هم اکنون در دنیا ببینند.

بنابراین ما اگر خواستیم یک فرهنگ غنی و قوی داشته باشیم، ناچار هستیم وضع بهشت را و بهشتیان را خوب بشناسیم و همان وضع را به عنوان تمدّن اسلامی خوب پیاده کنیم که امیدواریم همه شما بزرگواران به ویژه در جوار مضجع ملکوتی ثامن الحجج علی بن موسیٰ (صلوات الله و سلام الله علیه) قرار دارید همه شما مشمول این بحث های قرآنی شده و متخلّق به اخلاق الهی شوید و فرهنگ غنی و قوی تمدّن اسلامی را که بهشتی منش بودن است احیا کنید!

«غَفَرَ اللَّهُ لَنَا وَ لَکُمْ وَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُه»

پاورقی:

[۱]. سوره طور، آیه۲۳.

[۲]. سوره حشر، آیه۱۰.

[۳]. سوره اعراف، آیه۳۸.

[۴]. سوره علق، آیه۳ و۴و ۵.

[۵]. سوره علق، آیه۱۴.

[۶]. من لا یحضره الفقیه،  ج‏۱، ص۴۲.

[۷]. نهج البلاغه (للصبحی صالح)، خطبه۱۹۳.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12