علامه طباطبایی
جمعه - 2019 سپتامبر 20 - 21 محرم 1441 - 29 شهريور 1398
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 258351
تاریخ انتشار : 14 مرداد 1398 14:24
تعداد بازدید : 38

شرط تأثير شفاعت (بر اساس نظر علامه طباطبایی)

بر اساس تحليل نظرات علامه طباطبايي، شفاعت تنها درباره اصحاب يمين صورت مي پذيرد. پرسشي كه هم اكنون فرا روي ماست درباره شرط يا شرايطي است كه موجب برخورداري گروهي از اصحاب يمين از شفاعت شفيعان مي شود.


بر اساس تحليل نظرات علامه طباطبايي، شفاعت تنها درباره اصحاب يمين صورت مي پذيرد. پرسشي كه هم اكنون فرا روي ماست درباره شرط يا شرايطي است كه موجب برخورداري گروهي از اصحاب يمين از شفاعت شفيعان مي شود. خداي متعال هنگام توصيف فرشتگان، ضمن تعظيم و بزرگداشت مقام ايشان درباره شفاعتي كه از سوي فرشتگان درباره برخي ها صورت مي پذيرد اظهار مي دارد كه «آنها تنها درباره كسي كه مورد رضايت باشد شفاعت مي نمايند. [1] علامه طباطبايي معتقد است از آنجايي كه «ارتضاء» در آيه ياد شده مقيد به هيچ قيدي نشده و خداوند معلوم نساخته است كه اين افراد چه اعمالي دارند و نشانه هاي آنها را ذكر نكرده است پس مي توان گفت مراد از «مرتضي» بودن آنها آن است كه خداي متعال دين آنها را پذيرفته باشد و ايشان دين مورد پسند خدا را داشه باشند. به عبارت ديگر، خدا دين آنها را پسنديده است و كاري به اعمال آنها ندارد. (طباطبايي، ج1، ص 259-258) بر اساس اين آيه شفاعت بر محور رضايت حق است و «مرتضي» بودن يا از نظر دين و معتقدات فرد است و يا بر حسب اعمال و رفتار او. اما اگر كسي اعمالش مورد رضايت حق باشد ديگر نيازي به شفاعت مصطلح كه رافع عذاب جهنم است ندارد، زيرا تنها حسنات و اعمال خير مرتضاي حق هستند. از اين رو «مرتضي» در آيه ياد شده هرگز نمي تواند در باب اعمال باشد. اگر فردي از اصحاب يمين دين خدا پسند داشته باشد، گرچه گاهي مرتكب كبائر شده است وليكن به جهت خدا پسند بودن دين او، احياناً مورد شفاعت قرار مي گيرد. (رك: جوادي آملي، نسيم، ج 4، ص 258-257) در آيه اي ديگر كساني كه قبلاً از خداي متعال عهدي گرفته اند مالك شفاعت شمرده شده اند. چنين كساني بر خلاف ساير مجرمان به سوي جهنم سوق داده نمي شوند [2] مطابقه آيه اخير ممكن است مجرمي از شفاعت بهره مند شود و از عذاب جهنم نجات يابد. از نظر قرآن كريم آتش جهنم براي دو گروه مقرر گرديده است: كسي كه نه ايمان آورده و نه عمل صالح كرده است و آن كه با وجود ايمان اعمال خير و صالحي انجام نداده است. گروه دوم با آنكه اهل ايمان هستند ولي مجرم بشمار مي آيند [3] (طباطبايي، ج 1، ص 259). بنابراين مومنيني كه داراي عمل صالح نيستند گر چه دين حق دارند ولي شايسته جهنم هستند مگر آنكه شفاعتي شامل حال آنها شود و به بركت ايمان و اعتقاد از آتش نجات يابند.

اما آيا همه اصحاب يمين مشمول شفاعت مي شوند؟ علامه طباطبايي در اين باره اظهار مي دارد كه اصحاب يمين كساني اند كه از شفاعت بهره مند مي شوند. آنهايي كه از نظر دين و اعتقادات مرضي خدا هستند، خواه اعمالشان نيز مورد پسند خدا باشد و يا نه، اگر اصحاب يمين مرتكب گناه صغيره شده باشد، بدون نياز به شفاعت خدا آنها را مي آمرزد ولي اگر برخي از اصحاب يمين گناه كبيره كرده باشند و اين گناهان قبل از قيامت با توبه و حسنات ديگر از بين نرفته باشد شفاعت آن گناهان را مرتفع مي نمايد (همان، ص 258-257). لذا مي توان گفت در صورتي كه اصحاب يمين تا روز قيامت هنوز در گروي اعمال خود باشند در قيامت دير يا زود مشمول شفاعت مي شوند. به نظر برخي از بزرگان تمام كساني كه به خدا ايمان داشته و با رسول اكرم و اهل بيت او دشمني نداشته باشند مشمول شفاعت مي شوند. البته برخي افراد به خاطر سوابق نيكشان زودتر از اين رحمت الهي بهره مند مي شوند و برخي ديرتر. ولي سرانجام دريچه رحمت الهي بر آنان گشوده مي شود. (سبحاني، ص 397)

اما با اينحال تعاليم ديني گاه موانعي را بر مي شمارد كه براي هميشه فرد را از شفاعت محروم مي سازد. چنانچه مؤمنين و پيامبر هرگز حق آمرزش خواهي و استغفار براي مشركين را ندارند (توبه، 113) و گاه هم با شدت مي فرمايد اگر شما بر فرض براي كفار و منافقين هفتاد بار آمرزش بخواهيد خدا آنها را نخواهد بخشيد (توبه، 80) و گاه نيز پس از اشاره به اين مطلب مي فرمايد خدا هرگز فاسقان را هدايت نمي كند (منافقون، 6) برخي با تأمل در آيات و روايات و نصوص ديني، گروههايي را كه هرگز مورد شفاعت قرار نمي گيرند چنين برشمرده اند: كافر و مشرك؛ ستمگر؛ دشمن خاندان رسالت؛ كسي كه فرزندان رسول اكرم ص را آزار كند؛ منكر شفاعت؛ خائن؛ زناكار؛ آن كه به نماز اهميت نمي دهد و... (سبحاني، ص 404- 397). آنچه در مورد برخي از اين گروهها قابل بررسي است آن است كه آيا اين افراد با وجود چنين صفاتي باز هم از اصحاب يمين به شمار مي آيند؟ يا آنكه وجود برخي از اين صفات در فردي خاص چون كفر و شرك حكايت از اين دارد كه وي از اصحاب شمال است؟ به عبارت ديگر، آيا همه اين گروهها تخصصاً از شفاعت محروم شده اند يا تخصيصاً؟ از طرف ديگر تعاليم ديني برخي از كارهايي را كه موجب مي شود انسان زودتر و بيشتر و كاملتر مورد شفاعت قرار گيرد معرفي مي نمايد. (همان، ص 411-404) اين گونه نصوص به خوبي تأييد مي كند كه هم زمان شفاعت در مورد افراد گوناگون متفاوت است و هم آنكه شفاعت مراتبي دارد كه وضعيت فردي هر كس تعيين كننده نوع، زمان و مرتبه شفاعتي است كه به او تعلق مي گيرد.

پی نوشت ها:

1. «بل عباد مكرمون. لا يسبقونه بالقول و هم بامره يعملون. يعلم ما بين ايديهم و ما خلفهم و لا يشفعون الا لمن ارتضي و هم من خشيته مشفقون.» (انبياء، 28-26) 

2.  »يوم نحشر المتقين الي الرحمن رفدا و نسوق المجرمين الي جهنم وردا، لا يملكون الا من اتخذ عند الرحمن عهداً» (مريم، 86).

3. علامه طباطبايي در شرح اين مطلب به آيه زير استناد كرده است: «انه من يات ربه مجرماً فان له جهنم لا يموت فيها و لا يحيي، و من يأته مؤمناً و قد عمل الصالحات فاولئك لهم الدرجات العلي» (طه، 75).


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12